Decyzja o domu opieki rzadko zapada w jeden dzień. Najpierw jest upadek w łazience, potem szpital, potem rozmowy o tym, że sama opiekunka kilka godzin dziennie już nie wystarcza. Kiedy rodzina i sam rodzic dochodzą do wniosku, że potrzebna jest całodobowa opieka, zaczynają się formalności. Wyglądają zupełnie inaczej w publicznym domu pomocy społecznej i w prywatnym domu opieki. Poniżej opisujemy obie drogi na podstawie ustawy o pomocy społecznej i łódzkiej procedury, a na końcu to, co dzieje się z rzeczami: co przewieźć do pokoju i jak go urządzić. Nie jesteśmy prawnikami ani pracownikami socjalnymi. Przy konkretnej sprawie ostatnie słowo ma ośrodek pomocy społecznej.

Nasze usługi: opróżnianie dla seniorów Łódź  ·  przeprowadzki lokalne Łódź

Co trzeba zrobić, żeby starsza osoba zamieszkała w domu opieki?

Najpierw wybrać drogę: publiczny DPS przez ośrodek pomocy społecznej albo prywatny dom opieki na podstawie umowy.

Do publicznego domu pomocy społecznej trafia się przez ośrodek pomocy społecznej w gminie, w której rodzic mieszka. Składa się wniosek, pracownik socjalny przeprowadza wywiad, a gmina wydaje decyzje. Do prywatnego domu opieki trafia się tak, jak do każdej usługi: wybierasz placówkę, oglądasz ją, podpisujesz umowę. W obu przypadkach potrzebna jest zgoda osoby, która ma tam zamieszkać.

Prawo do miejsca w DPS przysługuje osobie, która z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności wymaga całodobowej opieki, nie radzi sobie sama w codziennym życiu i której nie można zapewnić potrzebnej pomocy w formie usług opiekuńczych (art. 54 ustawy o pomocy społecznej). W praktyce oznacza to, że ośrodek sprawdza najpierw, czy wystarczyłaby pomoc w domu. Jeśli rodzic potrzebuje kilku godzin wsparcia dziennie, zwykle zacznie się od usług opiekuńczych, a nie od DPS.

Różnice między obiema drogami najlepiej widać w zestawieniu:

Publiczny DPSPrywatny dom opieki
Jak się trafiawniosek w ośrodku pomocy społecznejwybór placówki i rozmowa z jej prowadzącym
Podstawa pobytudecyzje administracyjne gminyumowa cywilna z placówką
Kto płacimieszkaniec do 70% dochodu, dalej rodzina według ustawy i gminawedług umowy, cenę ustala placówka
Czas oczekiwanialista oczekujących, zależnie od typu domuzależy od wolnych miejsc w placówce
Co sprawdzićtyp domu i przewidywany termin przyjęciazezwolenie wojewody i wpis do rejestru

Zgoda rodzica jest warunkiem, a nie formalnością

Rodzina nie może nikogo „oddać” do DPS. Kieruje się tam osobę, która się na to zgodziła.

Ustawa mówi wprost, że do domu pomocy społecznej kieruje się po uzyskaniu zgody tej osoby albo jej przedstawiciela ustawowego (art. 54 ust. 2). W Łodzi zgodę składa się na osobnym druku, razem z zaświadczeniem lekarskim, że osoba jest zdolna do świadomego podejmowania decyzji we własnych sprawach. Jeśli rodzic jest całkowicie ubezwłasnowolniony, wniosek może złożyć jego opiekun prawny, ale dopiero po uzyskaniu zgody sądu (karta procedury MOPS w Łodzi).

Co, jeśli rodzic odmawia, a sam w mieszkaniu już nie da sobie rady? Gdy osoba, która bezwzględnie wymaga pomocy, nie zgadza się na DPS albo wycofa zgodę już po przyjęciu, ośrodek pomocy społecznej albo dom pomocy społecznej musi zawiadomić o tym sąd (art. 54 ust. 4). Zgodę może zastąpić prawomocne orzeczenie sądu o umieszczeniu w DPS, ale tylko wtedy, gdy brak opieki zagraża zdrowiu lub życiu. Wniosek do sądu składa ośrodek, nie rodzina. To droga wyjątkowa i nie zastępuje rozmowy.

Rozmowa zwykle idzie lepiej, gdy rodzic wie, dokąd ma się przenieść. Odwiedźcie dom razem, zobaczcie pokój, zapytajcie o dzień mieszkańca, o odwiedziny i o to, co można przywieźć z domu. Decyzję łatwiej podjąć o konkretnym miejscu niż o słowie „DPS”, które wielu starszym osobom kojarzy się z najgorszym możliwym zakończeniem.

Starsza kobieta i dorosła córka widziane od tyłu siedzą na kanapie w mieszkaniu w bloku i oglądają razem album ze zdjęciami

DPS krok po kroku: jak to wygląda w Łodzi

Wniosek, druki, wywiad, decyzja, czekanie na miejsce. W innych gminach kolejność jest ta sama, zmienia się adres.

Mieszkańcy Łodzi składają wniosek w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej, w Wydziale Pomocy Stacjonarnej przy ul. Kilińskiego 102/102a: osobiście, listownie, e-mailem albo przez ePUAP. Mieszkańcy Pabianic, Zgierza czy Aleksandrowa Łódzkiego robią to samo w ośrodku pomocy społecznej swojej gminy. Kolejne etapy według łódzkiej karty procedury wyglądają tak:

  • Złożenie wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej.
  • Kontakt z pracownikiem socjalnym, który wydaje pozostałe druki: oświadczenie o zgodzie z zaświadczeniem lekarskim, zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia, oświadczenie o stanie majątkowym.
  • Zebranie dokumentów: orzeczenie o niepełnosprawności, jeśli rodzic je ma, oraz decyzja o emeryturze albo rencie.
  • Rodzinny wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania, w ciągu 14 dni roboczych od wniosku, a w szczególnie pilnych sprawach w ciągu 2 dni.
  • Decyzja o skierowaniu do DPS i decyzja o opłacie, w ciągu miesiąca, a w sprawie wyjątkowo skomplikowanej w ciągu dwóch.
  • Decyzja o umieszczeniu w konkretnym domu i zawiadomienie od dyrektora domu o terminie przyjęcia.

Wniosek nie wymaga opłaty skarbowej, a od decyzji można się odwołać w ciągu 14 dni do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, za pośrednictwem MOPS. Druki zaświadczeń lekarskich trzeba oddać w wersji papierowej, nawet jeśli sam wniosek poszedł przez internet.

Decyzje dzielą się między dwie instytucje. O skierowaniu i o opłacie decyduje gmina właściwa dla rodzica, a o umieszczeniu w konkretnym domu gmina albo powiat, który ten dom prowadzi. Gdy wolnych miejsc nie ma, rodzic trafia na listę oczekujących i dostaje informację o przewidywanym terminie (art. 59 ustawy o pomocy społecznej). Łódzka karta procedury podaje prognozy, które dobrze pokazują skalę: w domach dla osób w podeszłym wieku od jednego do sześciu miesięcy, w domach dla osób przewlekle somatycznie chorych około roku, a w domach dla osób przewlekle psychicznie chorych około pięciu lat. To szacunki, które zmieniają się razem z liczbą wolnych miejsc.

Rodzica kieruje się do domu odpowiedniego typu, położonego jak najbliżej miejsca zamieszkania. Jeśli w najbliższym domu czekałby ponad trzy miesiące, na jego wniosek można go skierować do domu tego samego typu, w którym czeka się krócej (art. 54 ust. 2a). O tę możliwość zapytaj pracownika socjalnego od razu, a nie po pół roku.

Ile płaci rodzic, a ile rodzina

Najpierw płaci mieszkaniec, ale nie więcej niż 70 procent dochodu. Rodzina dopłaca tylko powyżej ustawowego progu.

Pobyt w DPS jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Ten koszt dla każdego domu ogłasza co roku, najpóźniej do 31 marca, w wojewódzkim dzienniku urzędowym prezydent miasta, wójt, burmistrz albo starosta (art. 60 ustawy o pomocy społecznej). Kwotę dla konkretnego domu poda ośrodek pomocy społecznej.

Obowiązani do płacenia są w kolejności: mieszkaniec domu, potem małżonek i zstępni przed wstępnymi, czyli dzieci i wnuki przed rodzicami mieszkańca, a na końcu gmina, z której rodzic został skierowany. Najważniejsza dla mieszkańca jest granica jego własnego udziału:

„Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu […]”

art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej

Rodzic nie zostaje więc z pustymi rękami: co najmniej 30 procent dochodu zostaje jemu. Małżonek i dzieci dopłacają na podstawie umowy z ośrodkiem, ale tylko wtedy, gdy ich dochód (w rodzinie: dochód na osobę) przekracza 300 procent kryterium dochodowego z pomocy społecznej, i tylko w takiej wysokości, żeby po opłacie zostało im co najmniej tyle. Różnicę pokrywa gmina.

Odmowa podpisania umowy nie zwalnia z obowiązku. Wtedy wysokość opłaty ustala gmina w decyzji, z tymi samymi ograniczeniami. Jeśli ktoś odmówi i umowy, i wywiadu środowiskowego, decyzja może obciążyć go różnicą między średnim kosztem a tym, co płacą mieszkaniec i pozostali zobowiązani, rozłożoną proporcjonalnie na wszystkich, którzy odmówili. Opłatę mogą też dobrowolnie wnosić osoby spoza tej listy. Przy rodzeństwie mieszkającym w różnych miastach rozmowę o pieniądzach lepiej odbyć przed wywiadem, nie po nim.

Prywatny dom opieki: umowa, rejestr wojewody i regulamin

Tu nie ma decyzji ani listy oczekujących. Jest umowa, którą trzeba przeczytać przed podpisaniem.

Placówka zapewniająca całodobową opiekę osobom starszym, przewlekle chorym albo z niepełnosprawnością może działać jako firma tylko po uzyskaniu zezwolenia wojewody. Wojewoda prowadzi rejestr takich placówek i udostępnia go w Biuletynie Informacji Publicznej urzędu wojewódzkiego (art. 67 ustawy o pomocy społecznej). Zanim pojedziesz obejrzeć dom, sprawdź, czy jest w rejestrze Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego. Prowadzenie takiej placówki jako firmy bez zezwolenia jest niezgodne z prawem.

Pobyt opiera się na umowie cywilnej. Przeczytaj ją w całości, a przy wątpliwościach pokaż prawnikowi. Najczęściej warto dopytać o kilka rzeczy:

  • co obejmuje cena: wyżywienie, pranie, leki, pampersy, rehabilitacja, wizyty lekarza
  • jak i kiedy cena może wzrosnąć
  • jaki jest okres wypowiedzenia z obu stron i co się dzieje przy pobycie w szpitalu
  • kto w umowie występuje jako płatnik, jeśli płaci ktoś z rodziny
  • co wolno przywieźć z domu i jak placówka przechowuje rzeczy wartościowe

Regulamin domu jest równie ważny jak umowa. To w nim znajdziesz godziny odwiedzin, zasady wychodzenia na spacer, listę sprzętów elektrycznych, których nie wolno używać w pokoju, i informację, czy można przywieźć własne meble.

Przedpokój mieszkania w bloku z przygotowanymi do wyjazdu rzeczami: walizka, dwa zaklejone kartony, zwinięty koc i lampka nocna przy drzwiach

Jak urządzić pokój seniora w domu opieki?

Tak, żeby był jego: kilka znajomych rzeczy ustawionych jak w domu, wolna droga do drzwi i łazienki, nic ponad to, co mieści się w regulaminie.

Zacznij od pytań do placówki, nie od pakowania. Ile metrów ma pokój, czy jest jedno- czy dwuosobowy, które meble już w nim stoją i czy wolno dostawić własny fotel, komodę albo regał. W DPS podstawowe meble są na miejscu, a pełną listę tego, co zwykle jedzie z domu, rozpisaliśmy w tekście o mieszkaniu rodzica, który idzie do domu opieki. Tutaj chodzi o coś innego: jak ten pokój ustawić.

Odtwórz układ, który rodzic zna. Jeśli w domu fotel stał przy oknie, a obok niego stolik z okularami i radiem, niech tak samo będzie w nowym pokoju. Zdjęcia powieś na wysokości wzroku osoby leżącej albo siedzącej, nie stojącej. Lampka nocna musi być w zasięgu ręki z łóżka, a zegar i kalendarz z dużymi cyframi widoczne z poduszki. Własna pościel albo koc, który pachnie domem, potrafi zrobić więcej niż nowy mebel.

Zostaw wolną drogę do drzwi i do łazienki. Żadnych luźnych dywaników, kabli przez środek pokoju i kartonów pod łóżkiem. Rzeczy sezonowe lepiej przechowywać u rodziny i wymieniać co kilka miesięcy, niż upychać w szafie wszystko naraz.

Ubrania podpisz na metkach, najlepiej wszywkami z imieniem i nazwiskiem albo markerem do tkanin, bo w pralni domu opieki rzeczy wielu mieszkańców pierze się razem. Pierwszego dnia nie przewoź wszystkiego. Po tygodniu albo dwóch rodzic sam powie, czego mu brakuje, i to będzie lepsza lista niż ta spisana przy kuchennym stole.

Fotel, komodę czy regał przewieziemy z mieszkania do placówki i wniesiemy do pokoju w godzinach uzgodnionych z administracją domu. Wystarczy przy wycenie podać oba adresy, piętra i informację, czy w domu opieki jest winda.

Mieszkanie rodzica zostaje na później

Przez pierwsze tygodnie nie opróżniaj mieszkania. Rodzic dopiero sprawdza, czy nowe miejsce mu odpowiada.

Pierwsze tygodnie w domu opieki to czas adaptacji. Bywa, że rodzic chce coś jeszcze zabrać z mieszkania albo że trzeba zmienić placówkę. Pusty lokal zamyka tę możliwość, dlatego decyzje o mieszkaniu i o rzeczach, które w nim zostały, warto odłożyć do chwili, gdy sytuacja się ustabilizuje.

Co zrobić z lokalem, w jakiej kolejności i jak rozmawiać o rzeczach, których nie da się zatrzymać, opisujemy w osobnym tekście o mieszkaniu rodzica. Gdy przyjdzie pora na opróżnianie, pracujemy etapami i za zgodą osoby, do której rzeczy należą. Jak liczymy koszt takiej pracy, wyjaśnia cennik.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Ile czeka się na miejsce w DPS w Łodzi?

Zależy od typu domu. Łódzka karta procedury podaje prognozy od jednego do sześciu miesięcy w domach dla osób w podeszłym wieku, około roku dla osób przewlekle somatycznie chorych i około pięciu lat dla osób przewlekle psychicznie chorych. Przewidywany termin dostajesz razem z informacją o wpisie na listę oczekujących.

Czy dzieci muszą płacić za pobyt rodzica w DPS?

Tylko wtedy, gdy 70 procent dochodu rodzica nie pokrywa kosztu, a ich własny dochód przekracza 300 procent kryterium dochodowego. Dopłata nie może obniżyć ich dochodu poniżej tej granicy. Wysokość ustala umowa z ośrodkiem, a przy odmowie decyzja gminy.

Czy można umieścić rodzica w DPS bez jego zgody?

Rodzina tego nie zrobi. Bez zgody osoby albo jej przedstawiciela ustawowego DPS jest możliwy tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, gdy brak opieki zagraża zdrowiu lub życiu. Wniosek do sądu składa ośrodek pomocy społecznej.

Czy można wybrać konkretny dom pomocy społecznej?

Ustawa każe kierować do domu odpowiedniego typu położonego jak najbliżej miejsca zamieszkania, chyba że okoliczności wskazują inaczej. Jeśli w najbliższym domu czekałoby się ponad trzy miesiące, można na wniosek trafić do innego domu tego typu z krótszym oczekiwaniem. Swoje preferencje zgłoś pracownikowi socjalnemu.

Jak sprawdzić, czy prywatny dom opieki działa legalnie?

Sprawdź, czy jest w rejestrze placówek zapewniających całodobową opiekę, który wojewoda prowadzi w Biuletynie Informacji Publicznej urzędu wojewódzkiego. Dla placówek z regionu łódzkiego to rejestr Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego.

Czy przewieziecie meble i rzeczy rodzica do domu opieki?

Tak. Przewozimy fotel, komodę, kartony z ubraniami i drobiazgi, wnosimy je do pokoju w godzinach uzgodnionych z placówką. Przy wycenie podaj oba adresy, piętra i informację o windzie.

  • Do publicznego DPS prowadzi wniosek w ośrodku pomocy społecznej, wywiad środowiskowy i decyzje gminy. Do prywatnego domu opieki prowadzi umowa.
  • Bez zgody rodzica albo jego przedstawiciela ustawowego skierowania nie ma. Wyjątkiem jest orzeczenie sądu, gdy brak opieki zagraża zdrowiu lub życiu.
  • Mieszkaniec płaci nie więcej niż 70 procent dochodu. Dzieci dopłacają tylko powyżej progu 300 procent kryterium dochodowego, resztę pokrywa gmina.
  • Prywatny dom opieki sprawdź w rejestrze wojewody i przeczytaj umowę oraz regulamin.
  • Pokój urządź tak, jak rodzic był przyzwyczajony, a mieszkanie opróżniaj dopiero po okresie adaptacji.