Mama wynajmowała mieszkanie od miasta przez trzydzieści lat. Ojciec od pięciu lat płacił czynsz prywatnemu właścicielowi kawalerki na Bałutach. Kiedy najemca umiera, rodzina zostaje z pytaniami, na które nikt jej wcześniej nie odpowiedział: czy umowa jeszcze trwa, czy ktoś może zostać w mieszkaniu, kto zapłaci czynsz za ten miesiąc i do kiedy trzeba oddać klucze. Do tego dochodzi pytanie o rzeczy, bo meble, ubrania i dokumenty nie należą przecież do właściciela lokalu. Poniżej rozdzielamy te sprawy, bo najczęściej mylą się właśnie ze sobą: najem to jedno, spadek to drugie. Nie jesteśmy kancelarią, więc przy sporze odsyłamy do prawnika, ale przepisy, które tu przywołujemy, linkujemy do źródła.
Nasze usługi: opróżnianie mieszkania po zmarłym Łódź · opróżnianie po najemcy Łódź
Czy umowa najmu wygasa po śmierci najemcy?
Wygasa tylko wtedy, gdy nie ma nikogo, kto mógłby w nią wstąpić. Jeśli taka osoba jest, najem trwa dalej, już z nią jako najemcą.
Najmu mieszkania nie dziedziczy się tak jak meblościanki czy konta w banku. O tym, co dzieje się z umową, decyduje osobny przepis Kodeksu cywilnego, który wskazuje konkretne osoby, a nie spadkobierców:
„W razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu lokalu wstępują: małżonek niebędący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka, inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych, oraz osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą.”
art. 691 § 1 Kodeksu cywilnego
Ta lista to dopiero połowa. Kolejny paragraf dodaje warunek: osoby te wstępują w najem tylko wtedy, gdy stale mieszkały z najemcą w tym lokalu aż do jego śmierci. Jeśli nikt go nie spełnia, stosunek najmu wygasa. Dzieje się to z mocy prawa, bez wypowiedzenia i bez pisma od właściciela.
Prawo do najmu przechodzi więc na wskazane osoby niezależnie od tego, czy dziedziczą. Kodeks wprost wyłącza takie prawa ze spadku (art. 922 § 2 Kodeksu cywilnego). W praktyce wygląda to tak: córka, która ostatnie lata mieszkała z ojcem, wstępuje w najem. Syn, który od dawna mieszka w Zgierzu, w najem nie wstępuje, choć dziedziczy po ojcu tak samo jak siostra.
Osobny przypadek to współnajemcy, najczęściej małżonkowie, którzy oboje podpisali umowę albo dostali przydział razem. Gdy umiera jedno z nich, opisanego wyżej przepisu się nie stosuje. Drugie po prostu pozostaje najemcą, bo było nim od początku.
Kto ma prawo do mieszkania po śmierci najemcy?
Osoba z kodeksowej listy, która naprawdę mieszkała w tym lokalu ze zmarłym do końca. Samo pokrewieństwo nie wystarczy.
Kodeks wymienia cztery grupy i nie ustala między nimi kolejności. W najem może więc wstąpić kilka osób naraz, na przykład wdowa i dorosły syn, jeśli oboje mieszkali z najemcą:
- małżonek, który nie był współnajemcą
- dzieci najemcy i dzieci jego małżonka
- inne osoby, wobec których zmarły miał obowiązek alimentacyjny
- osoba, która faktycznie żyła z najemcą we wspólnym pożyciu, także bez ślubu
Najwięcej wątpliwości budzi słowo „stale”. Liczy się to, gdzie ktoś naprawdę mieszkał, spał, trzymał swoje rzeczy i odbierał listy. Meldunek bywa jednym z dowodów, ale sam niczego nie przesądza. Ktoś, kto był zameldowany u mamy, a od dziesięciu lat mieszkał we własnym mieszkaniu, warunku nie spełni. Z kolei osoba, która wprowadziła się, żeby opiekować się chorym rodzicem, i została do końca, ma mocne argumenty, nawet bez meldunku.
Wstąpienie w najem nie jest obowiązkiem. Osoba, która weszła w umowę, może ją wypowiedzieć z zachowaniem terminów ustawowych, i to nawet wtedy, gdy zmarły podpisał umowę na czas oznaczony (art. 691 § 4 k.c.). Przy czynszu płatnym co miesiąc kodeks przewiduje wypowiedzenie najpóźniej na trzy miesiące naprzód, na koniec miesiąca kalendarzowego (art. 688 Kodeksu cywilnego). Jeśli wstąpiło kilka osób, a wypowiada tylko część z nich, najem wygasa wyłącznie wobec tych, które wypowiedziały.
A jeśli właściciel albo zarządca kwestionuje, że ktoś stale mieszkał ze zmarłym? Wtedy rozstrzyga sąd, a z prawnikiem lepiej porozmawiać, zanim padnie pierwsze pismo.

Mieszkanie komunalne w Łodzi: od czego zacząć w ZLM
Przepis jest ten sam, ale gmina chce mieć na piśmie, kto i na jakiej podstawie zostaje w lokalu.
Lokalami należącymi do miasta zarządza w Łodzi Zarząd Lokali Miejskich. W plikach do pobrania na jego stronie są dwa dokumenty związane ze śmiercią najemcy. Pierwszy to oświadczenie o wstąpieniu w stosunek najmu w trybie art. 691 Kodeksu cywilnego: osoba podpisuje w nim, że stale i faktycznie mieszkała w lokalu z najemcą do chwili jego zgonu, i podaje datę, od której wstąpiła w najem. Drugi to wniosek o oddanie w najem lokalu mieszkalnego po zgonie najemcy, do którego dołącza się kopię aktu zgonu, dokumenty potwierdzające pokrewieństwo albo inny stosunek ze zmarłym oraz deklarację dochodów gospodarstwa domowego (ZLM, pliki do pobrania).
Który z tych dokumentów pasuje do twojej sytuacji, potwierdź w biurze ZLM, które prowadzi budynek. Nie zgaduj na podstawie formularza. Oświadczenie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe dane, więc nie podpisuj go, jeśli wspólne mieszkanie ze zmarłym nie było stałe. Zapytaj wtedy o inną drogę albo o termin oddania lokalu.
Jedna rzecz wymaga sprawdzenia tuż przed złożeniem papierów. Rząd pracuje nad zmianą ustawy o ochronie praw lokatorów (projekt UD313). W wersji opublikowanej w wykazie prac legislacyjnych najem lokalu z publicznego zasobu miał po śmierci najemcy wygasać, a bliscy, którzy z nim mieszkali, mieli dostać roszczenie o zawarcie nowej umowy (projekt UD313 na gov.pl). Jesienią 2026 roku był to wciąż projekt, a jego treść zmieniała się po konsultacjach. Zapytaj więc w ZLM wprost, według jakich przepisów rozpatrzą twoją sprawę przy tej dacie śmierci najemcy.
Mieszkania gminne w Pabianicach, Zgierzu, Ozorkowie czy Brzezinach mają własnych zarządców, a ich formularze wyglądają inaczej. Tam zacznij od urzędu miasta i pytania, kto prowadzi zasób mieszkaniowy. Jeśli w lokalu nie zostaje nikt, kolejnym krokiem jest jego zdanie: jak przebiega w Łodzi, opisaliśmy w tekście o zdawaniu pustego mieszkania komunalnego.
Kto płaci czynsz po śmierci najemcy?
To zależy od tego, czy ktoś wstąpił w najem, i od tego, za jaki okres jest rachunek.
Jeśli w najem wstąpiła córka czy wdowa, od dnia śmierci to ona jest najemcą i ona płaci bieżący czynsz. Jeśli najem wygasł, czynsz za kolejne miesiące przestaje się należeć, ale to nie zamyka rozliczeń. Zostają trzy rodzaje pieniędzy, o które właściciel lub zarządca może się upomnieć.
Pierwsze to zaległości sprzed śmierci. Obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na spadkobierców z chwilą jego śmierci (art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego), więc niezapłacony czynsz staje się długiem spadkowym. Drugie to odpowiedzialność domowników. Pełnoletnie osoby, które stale mieszkały z najemcą, odpowiadają za czynsz i opłaty razem z nim, ale tylko za okres, w którym tam mieszkały. Wyjątkiem są dorosłe dzieci i wnuki na utrzymaniu najemcy, które nie są w stanie same się utrzymać (art. 688¹ Kodeksu cywilnego).
Trzecie to czas między śmiercią a oddaniem kluczy. Dopóki w lokalu stoją meble zmarłego, a klucze ma rodzina, właściciel nie może mieszkania wynająć i może domagać się pieniędzy za ten okres. Ile i od kogo, wynika z umowy i z okoliczności, a w sporze rozstrzyga sąd. Najprościej tego sporu uniknąć: szybko ustalić termin i dotrzymać go.
| Sytuacja | Kto zwykle płaci | Co zrobić |
|---|---|---|
| Ktoś wstąpił w najem | nowy najemca, od dnia śmierci | zgłosić to wynajmującemu albo zarządcy i ustalić, na kogo idą rachunki |
| Zaległości z czasu przed śmiercią | spadkobiercy, a za okres wspólnego mieszkania także pełnoletni domownicy | poprosić o zestawienie zaległości na piśmie |
| Najem wygasł, w lokalu zostały rzeczy | sprawa do uzgodnienia ze spadkobiercami | ustalić datę oddania kluczy i opróżnić lokal przed nią |
| Prąd, gaz, internet | umowy z dostawcami, nie z właścicielem lokalu | zgłosić zgon dostawcom i podać odczyty liczników |
Termin oddania mieszkania po śmierci najemcy
Kodeks nie podaje jednej daty. Termin ustalasz z właścicielem albo zarządcą i dobrze mieć go na piśmie.
Kiedy najem wygasa, lokal trzeba zwrócić. Nie ma przepisu, który dawałby rodzinie trzydzieści czy dziewięćdziesiąt dni, i nie ma też takiego, który nakazywałby wynieść się w tydzień. Najczęściej datę ustala się w rozmowie: rodzina mówi, ile potrzebuje na przejrzenie rzeczy, właściciel mówi, od kiedy chce wynająć lokal komuś innemu. Ustalenie zapiszcie choćby w wiadomości e-mail, z datą i godziną przekazania kluczy.
Przy mieszkaniu komunalnym termin, oględziny i protokół ustala się z biurem zarządcy. Przy prywatnym wynajmującym zwykle wystarczy spotkanie w lokalu, obejrzenie go razem, spisanie liczników i krótki protokół. Zróbcie zdjęcia każdego pomieszczenia w dniu oddania. Po kilku miesiącach to one rozstrzygają, czy w piwnicy coś zostało.
Właściciel nie powinien natomiast sam opróżniać mieszkania ani wywozić rzeczy na śmietnik, bo nie są jego. Jeśli rodzina milczy, powinien skontaktować się ze spadkobiercami i wezwać ich do odbioru. Dlatego od razu podaj mu numer telefonu do osoby, która w imieniu rodziny prowadzi sprawę. Jedna osoba do kontaktu oszczędza nieporozumień po obu stronach.
Jak rozplanować czas do oddania kluczy? Od daty liczy się wstecz. Najpierw rodzina zabiera dokumenty, pamiątki i rzeczy, które ktoś chce zatrzymać. Potem przychodzi pora na to, co da się oddać lub sprzedać. Wywóz reszty, piwnica i sprzątanie podłóg to zwykle ostatnie dwa, trzy dni przed terminem, z zapasem na nieprzewidziane rzeczy.

Do kogo należą rzeczy zmarłego najemcy?
Do spadkobierców. Nie do właściciela lokalu, nie do gminy i nie automatycznie do osoby, która wstąpiła w najem.
To rozróżnienie zaskakuje rodziny najbardziej. Najem przechodzi na domowników według art. 691, a meble, ubrania, sprzęt i pieniądze w szufladzie wchodzą do spadku i dzieli się je według zasad dziedziczenia. Córka, która wstąpiła w najem po ojcu, może w mieszkaniu zostać, ale kanapa i szafa należą do wszystkich spadkobierców razem, także do brata ze Zgierza. Jeśli chce je zatrzymać, potrzebuje jego zgody.
Gdy spadkobierców jest kilku, decyzję o wywozie podejmijcie wspólnie i zapiszcie ją. Gdy ktoś w rodzinie rozważa odrzucenie spadku, wstrzymajcie się z rozdawaniem i wywozem do rozmowy z notariuszem albo prawnikiem. To osobny temat z własnymi terminami.
Przed jakimkolwiek wywozem przejrzyjcie mieszkanie pod kątem kilku kategorii, których nie da się potem odzyskać:
- umowa najmu, przydział, pokwitowania czynszu i pisma od zarządcy
- dokumenty tożsamości, legitymacja emeryta, decyzje ZUS, polisy
- pieniądze, biżuteria, książeczki oszczędnościowe, klucze do nieznanych zamków
- sprzęt z wypożyczalni, na przykład łóżko rehabilitacyjne, który trzeba zwrócić
- rzeczy należące do właściciela lokalu, jeśli mieszkanie wynajęto z wyposażeniem
Ostatni punkt łatwo przeoczyć. Przy prywatnym najmie lodówka, pralka czy szafa wnękowa często należą do właściciela. Porównajcie wyposażenie z umową albo protokołem z dnia, w którym zmarły się wprowadzał, zanim cokolwiek wyjedzie.
Opróżnienie lokalu po zmarłym najemcy: kiedy i na czyje zlecenie
Wchodzimy wtedy, gdy wiadomo, kto decyduje o rzeczach, i gdy rodzina zabrała to, co chce zatrzymać.
Zlecenie przyjmujemy od osoby uprawnionej do rzeczy, najczęściej od spadkobiercy, który działa w porozumieniu z resztą rodziny. Przy oględzinach albo na podstawie zdjęć ustalamy, co wynosimy, co odkładamy na bok i co ma zostać w lokalu, bo należy do właściciela. Możemy pracować pod nieobecność rodziny, z kluczami przekazanymi na umówiony termin.
Wynosimy meble, sprzęt i rzeczy, opróżniamy piwnicę i komórkę, zamiatamy i myjemy podłogi. Robimy zdjęcia przed i po, wystawiamy fakturę i protokół z opróżnienia lokalu. Te zdjęcia przydają się potem przy oddawaniu kluczy właścicielowi albo zarządcy.
Czego nie robimy: nie sprzątamy po zgonach, więc jeśli śmierć odkryto po dłuższym czasie, najpierw musi wejść wyspecjalizowana firma, a my dopiero po niej. Nie prowadzimy eksmisji, nie rozstrzygamy, kto dziedziczy, i nie wchodzimy do lokalu, w którym ktoś nadal mieszka i nie zgadza się na wywóz. Od czego zależy koszt opróżnienia, opisuje cennik.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy spadkobiercy dziedziczą umowę najmu mieszkania?
Nie. Najem lokalu mieszkalnego przechodzi na osoby wskazane w art. 691 Kodeksu cywilnego, które stale mieszkały ze zmarłym, a nie na spadkobierców. Spadkobiercy dziedziczą natomiast rzeczy z mieszkania i zaległości, na przykład niezapłacony czynsz.
Czy zameldowanie wystarczy, żeby wstąpić w najem po rodzicu?
Samo zameldowanie nie wystarczy. Liczy się to, czy ktoś naprawdę stale mieszkał z najemcą w tym lokalu do jego śmierci. Meldunek może to potwierdzać, ale gdy właściciel albo zarządca ma wątpliwości, decydują fakty i ewentualnie sąd.
Co, jeśli zmarły miał umowę najmu na czas określony?
Zasady wstąpienia w najem są te same. Osoba, która wstąpiła w umowę, może ją wypowiedzieć z zachowaniem terminów ustawowych, nawet jeśli umowę zawarto na czas oznaczony (art. 691 § 4 k.c.).
Zmarł jeden z małżonków, a oboje byli najemcami. Co z umową?
Nic się nie zmienia dla drugiego małżonka. Przepisu o wstąpieniu w najem nie stosuje się przy śmierci jednego ze współnajemców, więc żyjący małżonek pozostaje najemcą tak jak wcześniej.
Czy właściciel mieszkania może sam wyrzucić rzeczy zmarłego najemcy?
Nie powinien. Rzeczy należą do spadkobierców, więc właściciel powinien się z nimi skontaktować i ustalić termin odbioru albo opróżnienia. Przy braku kontaktu albo sporze właściwym krokiem jest rozmowa z prawnikiem, a nie kontener pod blokiem.
Czy opróżnicie mieszkanie, jeśli spadkobierców jest kilku?
Tak, na zlecenie jednego z nich, jeśli reszta rodziny zgadza się na wywóz. Najlepiej, żeby taka zgoda była zapisana choćby w wiadomości. Na życzenie odkładamy wskazane rzeczy na bok i robimy zdjęcia przed i po pracy.
- Najmu się nie dziedziczy: wstępują w niego osoby z art. 691 Kodeksu cywilnego, które stale mieszkały ze zmarłym do końca.
- Gdy takich osób nie ma, najem wygasa z mocy prawa, a lokal trzeba oddać w terminie uzgodnionym z właścicielem albo zarządcą.
- Zaległy czynsz to dług spadkowy, a pełnoletni domownicy odpowiadają za okres, w którym mieszkali z najemcą.
- W Łodzi sprawy lokali miejskich prowadzi ZLM; przed złożeniem dokumentów zapytaj, według jakich przepisów rozpatrzą sprawę.
- Rzeczy zmarłego należą do spadkobierców, także wtedy, gdy w mieszkaniu zostaje ktoś, kto wstąpił w najem.