Ojciec zostawił mieszkanie spółdzielcze, kilka kredytów i komornika w korespondencji. Rodzina idzie do notariusza odrzucić spadek, a w głowie zostają pytania, o których w kancelarii mało kto mówi głośno. Czy można jeszcze wejść do mieszkania? Czy wolno zabrać zdjęcia z dzieciństwa i zegarek po dziadku? I kto w ogóle wyniesie te meble, skoro nikt w rodzinie nie chce spadku? Opisujemy to, co mówią przepisy, i to, co widzimy przy opróżnianiu mieszkań. Decyzja o odrzuceniu spadku to sprawa dla notariusza, adwokata albo radcy prawnego. My jej nie podpowiadamy i nie oceniamy konkretnych sytuacji.
Nasze usługi: opróżnianie mieszkania w spadku Łódź · opróżnianie mieszkania po zmarłym Łódź
Czy po odrzuceniu spadku można opróżnić mieszkanie?
Nie na własną rękę. Kto odrzucił spadek, traci prawo do rzeczy zmarłego, więc nie może ich wywieźć, sprzedać ani rozdać.
Odrzucenie spadku działa wstecz, do dnia śmierci. Osoba, która je złożyła, wypada z kręgu spadkobierców całkowicie, jakby nigdy do niego nie należała:
„Spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.”
art. 1020 Kodeksu cywilnego
Meble, sprzęt, ubrania i bibeloty z mieszkania przechodzą wtedy na kolejnych spadkobierców. Wyniesienie ich, nawet w najlepszej wierze i żeby „nie robić nikomu kłopotu”, oznacza dysponowanie cudzymi rzeczami. Dotyczy to również starej wersalki, której nikt nie chce.
Oświadczenie składa się przed sądem albo przed notariuszem i nie można go potem odwołać (art. 1018 Kodeksu cywilnego). Dlatego sprawy związane z rzeczami przemyśl, zanim usiądziesz do podpisu, a nie po wyjściu z kancelarii.
Przed oświadczeniem: zabezpieczenie tak, rozporządzanie nie
Zakręcić wodę i wyrzucić psujące się jedzenie to co innego niż sprzedać meble albo rozdać biżuterię.
Na decyzję jest sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się, że dziedziczy. Do zachowania terminu wystarczy złożyć przed jego upływem wniosek do sądu o odebranie oświadczenia (art. 1015 Kodeksu cywilnego). Przez ten czas mieszkanie nie może stać bez opieki: lodówka pełna jedzenia, kwiaty, poczta, zawory wody.
Kodeks przewiduje taką sytuację. Jeśli spadkobierca zarządzał spadkiem, a potem go odrzucił, wobec osób, które doszły do spadku zamiast niego, stosuje się przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia (art. 1021 Kodeksu cywilnego). W uproszczeniu: trzeba działać z korzyścią dla tych, do których rzeczy ostatecznie trafią, i umieć się z tego rozliczyć. Zakręcenie wody im służy. Sprzedaż telewizora sąsiadowi już niekoniecznie.
Spadek przyjmuje się albo odrzuca oświadczeniem, a brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. Mimo to rozporządzanie rzeczami przed odrzuceniem rodzi pytania. Kolejni spadkobiercy mogą żądać rozliczenia, a wierzyciele zmarłego mogą interesować się tym, gdzie podziały się rzeczy z mieszkania. Jak taką sytuację oceniłby sąd, zależy od okoliczności. Jeśli zamierzasz odrzucić spadek, a coś z mieszkania już wyjechało, powiedz o tym notariuszowi przed podpisaniem oświadczenia.
| Zwykle mieści się w zabezpieczeniu | Lepiej odłożyć do decyzji o spadku |
|---|---|
| wyrzucenie zepsutego jedzenia i śmieci | sprzedaż mebli, sprzętu, samochodu |
| zakręcenie wody, wyłączenie urządzeń z gniazdek | oddanie rzeczy znajomym albo na zbiórkę |
| zabranie poczty i dokumentów potrzebnych do formalności | zabranie biżuterii, zegarków, gotówki „na pamiątkę” |
| opieka nad zwierzęciem, które zostało w mieszkaniu | zamówienie wywozu całej zawartości |
| zgłoszenie zgonu w administracji, wezwanie hydraulika przy awarii | wypłaty z konta zmarłego i spłata jego długów |

Czy po odrzuceniu spadku można zabrać pamiątki?
Formalnie nie, bo pamiątki też należą do spadku. Można poprosić o nie spadkobierców, którzy spadek przyjmą, a zdjęcia skopiować wcześniej.
Wartość sentymentalna nie zmienia tego, do kogo rzecz należy. Album ze zdjęciami, listy, obrączka po babci, odznaczenie dziadka to część spadku tak samo jak lodówka. Po odrzuceniu decyduje o nich ten, kto dziedziczy dalej. Jeśli to rodzeństwo albo kuzyni, zwykle wystarczy poprosić. Jeśli gmina, sprawa jest trudniejsza i nikt nie obieca, że pamiątki do rodziny wrócą.
Jest prosty sposób, żeby nie stracić tego, co najcenniejsze, a niczego nie wynosić. Przed wizytą u notariusza sfotografuj albo zeskanuj telefonem zdjęcia rodzinne, listy, dyplomy i dokumenty, które coś dla ciebie znaczą. Kopia zostaje u ciebie, oryginał w mieszkaniu. Godzina przy stole z albumem daje więcej niż późniejsze negocjacje z kolejnymi spadkobiercami.
Osobną grupą są rzeczy, które do zmarłego nie należały. Walizka zostawiona po ostatniej wizycie, pożyczona wiertarka, rower wstawiony do piwnicy na zimę. Są twoje i spadek ich nie obejmuje. Spisz je jednak i pokaż pozostałym członkom rodziny, zanim zabierzesz, żeby nikt potem nie pytał, czemu z komórki zniknęły narzędzia.
Przy rzeczach, które mogą być cenne, najlepiej niczego nie zabierać przed decyzją. Złoty pierścionek „na pamiątkę” u osoby, która za tydzień odrzuci spadek z powodu długów, to dokładnie ta sytuacja, o którą wierzyciele potrafią zapytać.
Po odrzuceniu spadek idzie dalej w rodzinie
Odrzucenie przez dzieci zmarłego zwykle nie kończy sprawy. Spadek przechodzi na kolejnych krewnych, często na wnuki.
Skoro osoba, która odrzuciła spadek, jest traktowana tak, jakby nie dożyła jego otwarcia, jej miejsce zajmują dalsi spadkobiercy według kolejności z kodeksu. Gdy spadek odrzuca syn zmarłego, w jego miejsce wchodzą zwykle jego dzieci. Dla nich termin sześciu miesięcy biegnie od dnia, w którym dowiedziały się, że to one dziedziczą.
Jeśli są niepełnoletnie, oświadczenie w ich imieniu składają rodzice. W części spraw potrzebne jest do tego zezwolenie sądu, a na czas takiego postępowania termin się zawiesza. Kiedy zgoda sądu jest konieczna, a kiedy nie, wyjaśni notariusz przy pierwszej wizycie. Dla rzeczy w mieszkaniu wynika z tego jedno: cała rodzina powinna wiedzieć, kto jest na jakim etapie, bo ktoś z kolejnego pokolenia może spadek przyjąć i wtedy to on decyduje o mieszkaniu.
Do czasu, aż sprawa się wyjaśni, mieszkanie zwykle stoi zamknięte. Spółdzielnia nalicza opłaty, poczta przychodzi dalej. Nie ma w tym nic niezwykłego i nie oznacza, że ktoś z rodziny musi się tym zajmować po złożeniu oświadczenia.

Kto opróżnia mieszkanie, gdy wszyscy odrzucą spadek?
Ten, kto ostatecznie dziedziczy. Gdy w rodzinie nikt nie przyjmie spadku, jest nim gmina ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego.
Kodeks zamyka listę spadkobierców ustawowych gminą. Jeśli nie ma małżonka, krewnych ani dzieci małżonka powołanych do dziedziczenia, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego. Gdy tego miejsca nie da się ustalić albo było za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa (art. 935 Kodeksu cywilnego). Odrzucenie spadku przez wszystkich krewnych prowadzi więc w końcu do gminy.
Gmina, w przeciwieństwie do rodziny, nie może spadku odrzucić. Nie składa też oświadczenia, a spadek uważa się za przyjęty przez nią z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1023 Kodeksu cywilnego). Mieszkanie i jego zawartość stają się jej majątkiem, a o tym, co stanie się z rzeczami, decyduje ona. Zanim do tego dojdzie, ktoś musi przeprowadzić sprawę o stwierdzenie nabycia spadku, a to zajmuje miesiące.
Inaczej jest, gdy zmarły mieszkał w lokalu wynajmowanym albo komunalnym. Lokal wraca wtedy do właściciela, ale rzeczy w środku nadal należą do spadku, a właściciel nie może ich po prostu wyrzucić. Co dzieje się z najmem i z rzeczami w takim mieszkaniu, opisaliśmy osobno w tekście o śmierci najemcy.
Rodzina, która odrzuciła spadek, może w tym czasie pomóc w jednym: przekazać informacje. Daj znać spółdzielni, wspólnocie albo wynajmującemu, że spadek został odrzucony, i przekaż kopię dokumentu od notariusza albo z sądu. Ustal, komu oddać klucze, i nie zostawiaj ich przypadkowym osobom, nawet życzliwej sąsiadce.
Jak pracujemy przy mieszkaniu, gdy spadek odrzucono
Na zlecenie osoby albo instytucji, która ma prawo do rzeczy. Od kogoś, kto spadek odrzucił, zlecenia opróżnienia nie przyjmiemy.
To nie jest nieufność wobec rodziny. Osoba po odrzuceniu spadku nie może nam zlecić wywozu rzeczy, które do niej nie należą, a my nie chcemy wynosić niczego, o co ktoś upomni się za pół roku. Przyjeżdżamy na zlecenie spadkobiercy, który spadek przyjął, gminy jako spadkobiercy albo innego podmiotu, który pokaże, skąd ma prawo dysponować rzeczami.
Jeśli część rodziny spadek odrzuca, a część przyjmuje, zlecenie składa ten, kto przyjął. Osoby, które odrzuciły spadek, mogą wtedy być przy opróżnianiu za jego zgodą, na przykład żeby pokazać, gdzie leżą rodzinne zdjęcia, o które poprosiły. Rzeczy odłożone na bok i dokumenty znalezione w trakcie przekazujemy zleceniodawcy. Nie przechowujemy ich u siebie.
Fakturę wystawiamy na zleceniodawcę, a to, co składa się na cenę, wyjaśnia cennik. Nie prowadzimy spraw spadkowych, nie oceniamy, czy odrzucenie spadku się opłaca, i nie zajmujemy się eksmisją. W tych sprawach właściwy jest notariusz, adwokat albo radca prawny, a sprawy majątku po zmarłym rozstrzyga sąd spadku.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Ile jest czasu na odrzucenie spadku?
Sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się, że dziedziczy. U każdego spadkobiercy ten dzień może być inny. Do zachowania terminu wystarczy złożyć przed jego upływem wniosek do sądu o odebranie oświadczenia.
Czy mogę wejść do mieszkania po odrzuceniu spadku?
Nie masz już prawa do lokalu ani do rzeczy, więc wchodź tylko na prośbę spadkobiercy albo zarządcy, na przykład przy awarii. Klucze przekaż osobie, która ma prawo do mieszkania, i ustal to z nią na piśmie.
Z lodówki wyrzucono jedzenie, a wodę zakręcono. Czy można jeszcze odrzucić spadek?
Takie czynności służą zabezpieczeniu mieszkania, a samo oświadczenie składa się przed sądem albo notariuszem. Jeśli z mieszkania zabrano coś więcej, na przykład meble, pieniądze czy biżuterię, powiedz o tym notariuszowi, zanim podpiszesz oświadczenie.
Czy odrzucenie spadku można cofnąć?
Nie. Oświadczenia o odrzuceniu spadku nie można odwołać. Wyjątkiem jest oświadczenie złożone pod wpływem błędu albo groźby: od jego skutków można się uchylić, ale tylko przed sądem (art. 1019 Kodeksu cywilnego).
Kto płaci za opróżnienie mieszkania, gdy spadek przejmuje gmina?
Rodzina, która odrzuciła spadek, nie ma obowiązku opróżniać mieszkania ani za to płacić. O rzeczach i lokalu decyduje spadkobierca, czyli w tym przypadku gmina, po stwierdzeniu nabycia spadku.
Czy mogę zabrać zdjęcia rodzinne przed odrzuceniem spadku?
Bezpieczniej je sfotografować albo zeskanować i zostawić oryginały w mieszkaniu. Oryginały możesz potem dostać od spadkobierców, którzy spadek przyjmą. Jeśli jakieś zdjęcia już zabrano, powiedz o tym notariuszowi.
- Po odrzuceniu spadku rzeczy w mieszkaniu należą do kolejnych spadkobierców, więc nie możesz ich wywieźć, sprzedać ani rozdać.
- Przed oświadczeniem zabezpieczaj mieszkanie: jedzenie, woda, poczta, zwierzę. Sprzedaż i rozdawanie rzeczy odłóż i w razie wątpliwości zapytaj notariusza.
- Pamiątki też należą do spadku. Zdjęcia i listy skopiuj telefonem, a o oryginały poproś spadkobierców, którzy spadek przyjmą.
- Odrzucenie przechodzi na dalszą rodzinę, często na wnuki, a gdy nikt nie przyjmie spadku, dziedziczy gmina, która nie może go odrzucić.
- Opróżnienie zleca ten, kto ma prawo do rzeczy. Od osoby, która spadek odrzuciła, takiego zlecenia nie przyjmujemy.