Stary komputer, monitor i drukarka — jak się ich pozbyć i co z danymi

Najpierw dane, potem sprzęt

Kolejność jest ważna, bo po wywiezieniu komputera nie ma już do czego wrócić.

Sprzęt komputerowy przekazany do zakładu przetwarzania jest rozbierany na materiały, więc dysk fizycznie przestaje istnieć. Problem w tym, że między twoim mieszkaniem a zakładem sprzęt przechodzi przez kilka rąk, a nikt nie da ci gwarancji na piśmie, że po drodze nikt go nie włączył. Przy komputerze służbowym, sprzęcie z gabinetu albo firmowym laptopie to nie jest teoretyczne zmartwienie.

Dobra wiadomość: usunięcie danych z komputera domowego jest prostsze, niż się wydaje, i nie wymaga żadnych narzędzi. Poniżej trzy warianty, uporządkowane od najwygodniejszego do najpewniejszego.

Wariant 1 — wyjęcie dysku

Najprostszy i najskuteczniejszy sposób na komputer stacjonarny: odkręć dwie śruby obudowy, odepnij dwa kable od dysku i wyjmij go. Sprzęt bez dysku nadal jest zużytym sprzętem elektrycznym i zostanie przyjęty w każdym punkcie zbierania — brak dysku nie jest przeszkodą, w odróżnieniu od rozebrania całego urządzenia na części.

Wyjęty dysk możesz zachować, użyć w obudowie zewnętrznej jako nośnik zapasowy albo zniszczyć fizycznie i oddać osobno. W laptopie dysk bywa pod jedną klapką od spodu, choć w nowszych modelach jest wlutowany w płytę i wtedy ta droga odpada.

Wariant 2 — nadpisanie zawartości

Zwykłe skasowanie plików i opróżnienie kosza nie usuwa danych — kasuje jedynie informację o tym, gdzie leżą. To samo dotyczy szybkiego formatowania. Żeby dane realnie zniknęły, zawartość dysku trzeba nadpisać.

W praktyce wystarczy skorzystać z wbudowanej w system funkcji przywracania do ustawień fabrycznych z opcją pełnego wyczyszczenia dysku — w większości systemów jest opisana jako usunięcie plików z czyszczeniem napędu i trwa od kilkudziesięciu minut do kilku godzin. Przy dyskach półprzewodnikowych właściwą operacją jest zamiast tego bezpieczne kasowanie udostępniane przez producenta dysku.

Wariant 3 — zniszczenie fizyczne

Dla dysku z naprawdę wrażliwą zawartością albo takiego, którego komputer się nie uruchamia. Klasyczny dysk talerzowy niszczy się przez rozwiercenie albo przebicie talerzy w kilku miejscach; dysk półprzewodnikowy przez zniszczenie układów pamięci na płytce. Rób to w okularach ochronnych i na stabilnym podłożu.

Zniszczony dysk nadal jest odpadem elektronicznym i oddaje się go razem z resztą sprzętu — nie do zwykłego pojemnika. W firmach stosuje się usługi niszczenia nośników z protokołem; dla podmiotów objętych ewidencją odpadów to często wymóg, nie wybór.

Zanim skasujesz cokolwiek, przejrzyj zawartość. Na starych komputerach domowych regularnie znajdują się jedyne kopie zdjęć rodzinnych, skanów dokumentów i korespondencji. Skopiuj to na dysk zewnętrzny albo do chmury, a dopiero potem czyść. Ta kolejność jest nieodwracalna w jedną stronę.

Nie zapomnij też o wylogowaniu się z kont i usunięciu autoryzacji urządzenia w usługach, z których korzystałeś. To zajmuje pięć minut, a zamyka drogę, której czyszczenie dysku samo w sobie nie zamyka.

Gdzie oddać sprzęt komputerowy — cztery legalne drogi

Komputer, monitor i drukarka to zużyty sprzęt elektryczny. Zasady są te same co przy telewizorze.

Na każdym z tych urządzeń jest symbol przekreślonego kosza. Nie wolno ich wyrzucić razem z odpadami komunalnymi ani zostawić przy śmietniku — zbiera się je selektywnie, a za pozbycie się poza systemem zbierania grozi kara grzywny. Odpowiada osoba, która sprzęt wystawiła.

Pierwsza pozycja jest w przypadku sprzętu komputerowego wyjątkowo przydatna, bo większość tego, co zalega w szufladach, mieści się w limicie: klawiatury, myszy, kable, ładowarki, routery, pendrive'y, dyski zewnętrzne, głośniki. Jednostka handlu detalicznego o powierzchni sprzedaży zużytego sprzętu co najmniej 400 m² ma obowiązek przyjąć je nieodpłatnie, bez konieczności kupowania czegokolwiek.

Druga pozycja to obowiązek sprzedawcy przy dostawie: nowy sprzęt przeznaczony dla gospodarstwa domowego, dostarczany do domu, oznacza możliwość oddania zużytego sprzętu tego samego rodzaju w miejscu dostawy. Zgłoś to przy składaniu zamówienia.

I rzecz, którą trzeba postawić wprost: PSZOK przyjmuje odpady wyłącznie od mieszkańców objętych gminnym systemem i nie przyjmuje odpadów z działalności gospodarczej. Firma wywozowa nie może zawieźć tam twojego komputera w swoim imieniu — musi mieć własną, udokumentowaną ścieżkę.

Monitor kineskopowy to osobna historia

Wszystko, co dotyczy telewizora kineskopowego, dotyczy też starego monitora CRT.

Monitor kineskopowy ma w środku kineskop, a w nim ołów, oraz warstwę luminoforu na wewnętrznej stronie ekranu. Jest ciężki — czternastocalowy potrafi ważyć kilkanaście kilogramów, siedemnastocalowy wyraźnie więcej — a masa jest skupiona z przodu, przez co urządzenie trudno bezpiecznie chwycić.

Konsekwencje są dwie. Po pierwsze, kineskopu nie wolno uszkodzić ani przy znoszeniu, ani w transporcie. Po drugie, monitor CRT nie mieści się w limicie 25 cm dla sklepów wielkopowierzchniowych, więc ta droga odpada — zostaje PSZOK, gminna zbiórka albo odbiór przez firmę.

Monitory LCD i LED są lżejsze i wygodniejsze, ale mają własne zastrzeżenie: starsze modele podświetlane lampami zawierają rtęć w lampach podświetlenia, więc matrycy nie należy łamać. Nowsze, podświetlane diodami, tego problemu nie mają, ale nadal są zużytym sprzętem i podlegają selektywnemu zbieraniu.

W praktyce monitory CRT są dziś najczęściej znajdowane w piwnicach i na strychach, a nie na biurkach. Jeśli twój leży od dziesięciu lat pod schodami, warto zabrać go przy okazji porządków w piwnicy, a nie organizować osobno.

Drukarka, skaner i tonery

Najbardziej niedoceniana kategoria. Sama drukarka to prosty przypadek, ale to, co w niej zostało, już nie.

Drukarka, skaner, urządzenie wielofunkcyjne i niszczarka to zwykły zużyty sprzęt elektryczny i podlegają tym samym zasadom co komputer. Duża drukarka laserowa albo urządzenie wielofunkcyjne bywa jednak zaskakująco ciężka, więc przy zniesieniu z piętra warto mieć kogoś do pomocy.

Osobno traktuje się materiały eksploatacyjne. Tonery i kartridże nie są zużytym sprzętem elektrycznym, tylko odpadem wymagającym własnej ścieżki, i nie powinny trafić do zwykłego pojemnika. Wiele sklepów i punktów serwisowych prowadzi ich zbiórkę, część producentów ma własne programy zwrotu. To najprostsza droga i zwykle bezpłatna.

Praktyczna kolejność przy pozbywaniu się drukarki wygląda tak: wyjmij tonery lub kartridże i oddaj je osobno tam, gdzie prowadzona jest ich zbiórka, wyjmij papier z podajnika, odłącz kable i dopiero wtedy przekaż samo urządzenie do strumienia elektroodpadów. Toner pozostawiony w drukarce potrafi wysypać się przy transporcie i zabrudzić wszystko dookoła.

Jeśli w urządzeniu wielofunkcyjnym jest dysk albo pamięć wewnętrzna przechowująca zeskanowane dokumenty — dotyczy to głównie sprzętu biurowego — potraktuj ją tak samo jak dysk w komputerze. To jest rzecz, o której zapomina się najczęściej.

Odbiór sprzętu komputerowego przez firmę

Dla jednego laptopa rzadko się kalkuluje. Dla zawartości gabinetu, biura albo piwnicy — jak najbardziej.

Sprzęt komputerowy jest lekki, więc pojedynczy laptop czy drukarkę większość osób zawiezie sama. Płatny odbiór ma sens w innych sytuacjach: kiedy sprzętu jest dużo, kiedy leży w piwnicy razem z resztą rzeczy do wywiezienia, kiedy opróżniasz całe mieszkanie albo kiedy likwidujesz biuro.

Rozliczenie to stawka za sztukę przy większych urządzeniach i pozycja zbiorcza za karton drobnej elektroniki — kable, ładowarki, klawiatury, głośniki, routery. Do tego minimalna opłata za kurs i dopłata za piętro przy braku windy.

Przy zleceniach firmowych sytuacja wygląda inaczej także od strony dokumentów. Podmiot objęty ewidencją odpadów dostaje kartę przekazania odpadu w systemie BDO — to jest argument wyłącznie dla firm, wspólnot, spółdzielni i instytucji. Klientowi indywidualnemu należy się faktura i protokół z opróżnienia lokalu; osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami są z obowiązku ewidencji zwolnione.

Sprzęt komputerowy odbieramy osobnym strumieniem i przekazujemy do zagospodarowania zgodnie z przepisami. Szerzej opisujemy to przy usłudze wywozu gratów.

• Jeden laptop albo drukarka — zwykle taniej i szybciej zawieźć samemu do PSZOK-u
• Komputer z monitorem CRT z czwartego piętra bez windy — sensowniej zlecić
• Zawartość gabinetu domowego: komputer, dwa monitory, drukarka, pudło kabli — jeden kurs
• Likwidacja biura: stacje robocze, monitory, serwer, szafa serwerowa, archiwum — zlecenie B2B z kartą przekazania odpadu
• Piwnica pełna starego sprzętu razem z resztą gratów — najlepiej jako opróżnienie piwnicy

Co jeszcze warto zrobić przed oddaniem komputera

Cztery drobiazgi, które zajmują pięć minut i oszczędzają późniejsze kłopoty.

Poza danymi na dysku jest kilka rzeczy, o których łatwo zapomnieć w momencie, gdy sprzęt już stoi spakowany w przedpokoju.

• Wyjmij nośniki z napędów i czytników — płyty, karty pamięci, pendrive'y w portach USB
• Sprawdź, czy do komputera nie jest przypisana licencja oprogramowania, którą chcesz przenieść na nowy sprzęt
• Wyjmij baterię z laptopa, jeśli jest wymienna i spuchnięta — uszkodzony akumulator wymaga odrębnego postępowania
• Zbierz kable, ładowarki i osprzęt do jednego kartonu; luzem gubią się i wracają do szuflady na kolejne pięć lat
• Zrób zdjęcie tabliczki znamionowej, jeśli sprzęt był firmowy i musisz go rozliczyć w ewidencji środków trwałych

I ostatnia rzecz: nie rozbieraj komputera na części przed oddaniem, licząc na to, że sprzedasz z niego metal. Rozebrany sprzęt przestaje być zużytym sprzętem, a staje się odpadem, którego nie przyjmie ani sklep, ani PSZOK. Cały komputer ma prostą drogę, rozebrany — nie ma żadnej.