KrótkoGospodarka o obiegu zamkniętym (GOZ) to model gospodarki, w którym produkty, materiały i surowce krążą w użyciu możliwie długo, a odpadów powstaje jak najmniej. Zastępuje liniowy schemat „weź, zużyj, wyrzuć”.
Rządowy raport z realizacji krajowej mapy drogowej opisuje GOZ jako model, w którym wartość produktów, materiałów i zasobów utrzymuje się w gospodarce tak długo, jak się da, a wytwarzanie odpadów ogranicza do minimum (Mapa drogowa GOZ, raport z realizacji 2019-2023, gov.pl). Samą mapę drogową Rada Ministrów przyjęła we wrześniu 2019 r. jako krajową odpowiedź na unijny plan działań z 2015 r. Podzielono ją na cztery obszary: zrównoważoną produkcję przemysłową, zrównoważoną konsumpcję, biogospodarkę i nowe modele biznesowe.
W prawie odpadowym ta idea zamienia się w konkretne mechanizmy. Ustawa o odpadach stawia na pierwszym miejscu zapobieganie powstawaniu odpadów i zalicza do niego także ponowne użycie oraz wydłużenie okresu używania produktu (art. 3 ust. 1 pkt 33 ustawy o odpadach). Do tego dochodzą poziomy recyklingu, z których rozlicza się gminy, system kaucyjny na butelki i puszki oraz obowiązki producentów finansujących zbiórkę zużytych wyrobów.
Obieg zamknięty nie oznacza samego recyklingu. Przetopienie puszki odzyskuje surowiec, ale kosztuje energię, a część materiału ginie po drodze. Wyżej stoją naprawa, sprzedaż z drugiej ręki, wymiana zużytej części i projektowanie rzeczy tak, żeby dało się je rozebrać. Szafa z litego drewna, którą można rozkręcić, przewieźć i złożyć w nowym mieszkaniu, pasuje do tej logiki lepiej niż mebel sklejony na stałe.
Dla mieszkańca GOZ zaczyna się przy decyzjach o rzeczach. Sprawną pralkę da się sprzedać, nadmiar naczyń oddać, kanapę z rozdartym obiciem odnowić u tapicera. Do strumienia odpadów trafia dopiero to, czego nikt już nie użyje, i wtedy liczy się staranne rozdzielenie na frakcje.
Więcej na ten temat
- Poradnik: Co zrobić z rzeczami, których nie zabierasz
- Wikipedia: Gospodarka o obiegu zamkniętym