Czym jest akt notarialny?

Notariusz dokonuje czynności, którym strony muszą albo chcą nadać formę notarialną (art. 1 § 1 Prawa o notariacie). Działa jako osoba zaufania publicznego, a czynności dokonane zgodnie z prawem mają charakter dokumentu urzędowego (art. 2). Akt zawiera między innymi datę i miejsce, dane stron, ich oświadczenia, stwierdzenie, że akt odczytano, przyjęto i podpisano (art. 92 § 1). Przed podpisaniem notariusz odczytuje akt i sprawdza, czy strony rozumieją jego treść (art. 94 § 1).

Kiedy forma aktu jest obowiązkowa, mówią przepisy szczególne. Umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości musi mieć formę aktu notarialnego (art. 158 kodeksu cywilnego). Tę samą formę przewidują przepisy dla ustanowienia odrębnej własności lokalu (art. 7 ust. 2 ustawy o własności lokali) i zbycia spółdzielczego własnościowego prawa (art. 17² ust. 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych). Przy przeniesieniu własności notariusz sam składa wniosek o wpis do księgi wieczystej, najpóźniej w dniu sporządzenia aktu (art. 92 § 4 Prawa o notariacie).

Strony dostają wypisy, które mają moc prawną oryginału (art. 109 i 110). W akcie można też poddać się egzekucji, na przykład co do wydania lokalu w oznaczonym terminie (art. 777 § 1 pkt 4 kodeksu postępowania cywilnego). Z tego mechanizmu korzysta najem okazjonalny i wiele umów sprzedaży mieszkań.

Spadkobiercy mieszkający za granicą często nie przyjeżdżają do notariusza, tylko działają przez pełnomocnika z pełnomocnictwem w formie aktu.