Czym jest dziedziczenie ustawowe?

Ustawa układa spadkobierców w kolejne kręgi i dalszy krąg dochodzi do głosu dopiero wtedy, gdy bliższego brakuje. Pierwszy tworzą dzieci i małżonek. Gdy zmarły nie miał zstępnych, dziedziczą małżonek i rodzice, a każdy z rodziców dostaje wtedy jedną czwartą (art. 932 k.c.). Udział rodzica, który nie dożył otwarcia spadku, przechodzi na rodzeństwo zmarłego, a udział zmarłego brata czy siostry na ich dzieci. Małżonek dziedziczący w zbiegu z rodzicami, rodzeństwem i jego zstępnymi dostaje połowę.

Gdy nie ma małżonka, rodziców, rodzeństwa ani ich zstępnych, spadek przypada dziadkom. Kodeks sięga dalej, niż wiele osób zakłada: udział dziadka, który nie żyje, przechodzi na jego dzieci, czyli wujów i ciotki zmarłego, a dalej na ich dzieci, czyli kuzynów (art. 934 k.c.). Następni w kolejce są pasierbowie, których żadne z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, a na samym końcu gmina ostatniego miejsca zamieszkania albo Skarb Państwa (art. 935 k.c.).

Małżonek w separacji nie dziedziczy z ustawy. Sąd może też wyłączyć małżonka, jeśli spadkodawca wystąpił o rozwód z jego winy, a żądanie było uzasadnione. Konkubent nie jest spadkobiercą ustawowym w żadnej kolejności, nawet po trzydziestu latach wspólnego życia.

Przykład: zmarła wdowa bez dzieci, jej rodzice nie żyją. Ma brata w Strykowie i siostrzeńca po nieżyjącej siostrze. Brat dostaje połowę, siostrzeniec drugą połowę, a mieszkanie z całą zawartością należy do nich wspólnie aż do działu.